Regionaal Archief Zutphen

Burgerboeken

In de burgerboeken, elders ook poorterboeken genoemd, schreef de ambtenaar de namen van de mensen die burger waren geworden. Burgers waren de inwoners die deelden in de voorrechten die hun stad had gekregen. Naast het betaalde bedrag en de datum van inschrijving vermeldde de ambtenaar soms ook het geloof, de geboorteplaats, het beroep, de herkomst of de namen van de kinderen.

1. Het burgerschap
2. Welke boeken heeft het RAZ?
3. Waar vind ik nog meer gegevens over burgers?
4. Zoeken in de burgerboeken
5. Literatuur

1. Het burgerschap

Om burger te worden, moest je aan een aantal voorwaarden voldoen. Zo moest je financieel vrij zijn, mocht je niet ziek zijn en geen vijanden hebben. Daarnaast moest je ook nog de juiste godsdienst (gereformeerd of katholiek) belijden.

Burger werd je automatisch als je ouders burgers waren, door te trouwen met een burger(es) of door het burgerschap te kopen. Een gewild beroep of rijkdom waren voor de stad redenen om mensen het burgerschap te geven. Ook uit dankbaarheid voor een geleverde dienst kon de stad iemand het burgerrecht (gratis) verlenen.

De burgers in spé waren verplicht om een eed af te leggen waarin zij zworen trouw te zijn aan de heerser en stad en voor een bepaalde periode in de stad te blijven wonen. Het burgerschap verviel als een burger langer dan de vastgestelde periode uit de stad was. Tijdens de Republiek werden de meeste mensen ontpoorterd, omdat ze gelogen hadden over hun geloof of weer katholiek waren geworden.

Groot- en kleinburgerschap

In 1715 werd in Zutphen het burgerschap verdeeld in groot- en klein burgerschap. Voor het groot burgerschap betaalde men 247 guldens en 8 stuivers in 1715. In ruil hiervoor genoot de burger alle burgerrechten en privileges. Een kleinburgerschap kostte 47 guldens en 8 stuivers. Kleine burgers mochten geen ambt bekleden en hadden geen actief- en passief kiesrecht. Wel mochten ze lid worden van een gilde, stadswaren pachten en hadden ze vrijheid op tollen.

Tegenover de sociaal economische voordelen stonden verplichtingen. Zo moesten de burgers een bijdrage leveren aan de veiligheid van de stad, in de stad wonen en belasting betalen.

Eind achttiende eeuw kreeg het burgerschap minder betekenis. Vooral de opheffing van de gilden in 1798 speelde hierin een belangrijke rol. De laatste Zutphense inschrijving van een kleinburger was in 1817, de laatste vermelding van het grootburgerschap is van 1814. In Lochem zijn de laatste inschrijvingen in 1810 gedaan.

2. Welke burgerboeken heeft het RAZ?

3. Zoeken in burgerboeken

De inschrijving van de mensen die het burgerschap verkregen is op datum geregistreerd. Nu en dan staan op die datum ook andere namen genoemd, met name van personen die zich borg stelden voor de nieuwe burgers. Ook die namen zijn in de voorouderdatabase opgenomen. De burgerboeken zijn gedigitaliseerd. U kunt door de boeken bladeren. Aan de scans wordt een index gekoppeld, waardoor u makkelijk op naam kunt zoeken in de voorouderdatabase. De database is in opbouw. Voor degene die het oud-schrift niet kan lezen, zijn transcripties van de boeken beschikbaar in de studiezaal.

4. Waar vind ik nog meer gegevens over burgers?

Naast de burgerboeken zijn er nog andere bronnen beschikbaar om te achterhalen of iemand burgerrechten had. Zo bestaan er lijsten met namen van burgers, zoals een Lochems wijkregister (zie het informatieblad over het wijkregister). Ook werd in de resolutieboeken besluiten opgenomen over het aannemen van nieuwe burgers. Daarnaast zijn in de stadsrekeningen soms posten te vinden over de ontvangsten in verband met verwerving of uitoefening van het burgerrecht.

5. Literatuur

• W.E. Smelt, 'Iets over het Zutphensche Burgerrecht', Zutphensche Courant, 25 september 1941. Willy Heitling en Leo Lensen, 'Burger van Zutphen zijn' Oud-Zutphen (Zutphen 1982) 34-37.
• Pieter van Wissing (eindred.), Rob van Drie en Peter Wouters (red.), Geldersen gezocht. Gids voor stamboomonderzoek in Gelderland (Arnhem/Den Haag 1996).