Waarboeken van Zutphen
Van 1528 tot 1866 zijn er in Zutphen zogenaamde waarboeken bijgehouden. Wat dit voor boeken zijn leest u in onderstaande informatieblad.
1. Wat zijn waarboeken?
In waarboeken boeken werd nauwkeurig genoteerd wie er het recht bezat gebruik te maken van Zutphense stadsweiden, De Mars en Helbergen. Mensen met een dergelijk recht, mochten dan twee koeien op de stadsweiden laten grazen.
Wanneer je in Zutphen woonde, kon je een waar kopen. Dit bezit was ondeelbaar, in tegenstelling tot andere onderdelen van de erfenis. Wanneer de koper van een waar overleed, ging het vruchtgebruik in eerste instantie over op zijn vrouw. Pas in de tweede plaats naar de oudste zoon en indien afwezig, de oudste dochter.
Waarrecht
In het waarrecht is de rol van de vrouw gelijk aan die van de man. Dit maakt de bron uniek voor die tijd. De waarboeken kunnen daarom waardevolle aanvullende informatie bieden aan genealogen. Vaak staat er vermeld wanneer een eigenaar overleed, en wie vervolgens in bezit kwam van het waardevolle recht. De waren werden in de boeken per stadswijk genoteerd, aan het einde van de zestiende eeuw waren dit ruim 300 waren verdeeld over acht wijken.
Naast inwoners van Zutphen bezaten ook instellingen zoals bijvoorbeeld het Bornhof, Burgerweeshuis en het Convent van Isendoorn waarrechten. Uiteraard hield het stadsbestuur een aantal waarrechten in eigen ‘beheer’, ten bate van burgemeesters, schepenen en scholten. In 1799 kreeg iedere burger het recht om zijn/haar vee op de stadsweiden te laten grazen. Dit recht werd vanaf die tijd niet langer verkocht, maar verpacht. In de tweede helft van de negentiende eeuw besloot men het waarrecht af te schaffen. Bezitters van waren werden gecompenseerd. Pas in 1954 werd er met de laatste instellingen die een waarrecht bezaten, overeenstemming bereikt over de afkoopsom!
2. Zutphense waarboeken bij het RAZ
De vijf waarboeken en twee indexen zijn in te zien op de website. In de loop van 2012 zal er een naamindex aan de scans van de waarboeken gekoppeld worden.
Waarboeken
-
Oud Archief Zutphen, archiefnummer 1, inv. nrs. 1466-1470: waarboeken 1528-1866.
Orspronkelijke alfabetische indexen
- inv. nr. 1470-II: index op inv.nr. 1469: waarboek 1681-1791.
- Inv. nr. 1470-III en 1470-IV: index op 1470: waarboek 1791-1866.
3. Literatuur
-
Sjoerd Galema, "Over waarrecht en opbranden", in: Zutphen, Tijdschrift voor de historie van Zutphen en omgeving (Zutphen 2001) pag. 25-29.
-
L.A.J.W. Sloet, "De waarrechten der Stadsweiden te Zutfen", in: Verslagen en Mededeelingen der Vereeniging tot uitgaaf der bronnen van het oude vaderlandsche recht (1885) pag. 2-22.
